Trong
cuộc sống, có người quan niệm tâm lý là sự hiểu biết về ý muốn, nhu
cầu, thị hiếu của người khác, là sự cư xử lý tình huống của một
người. Đôi khi người ta còn dùng từ tâm lý như khả năng “chinh phục
đối tượng”. Thực ra tâm lý kh6ng chỉ là ý muốn nhu cầu, thị hiếu và
cách ứng xử của mọi người, mà nó còn bao hàm vô vàn các hiện tượng
khác nữa. Tâm lý con người luôn gắn liền với từng hành vi cử chỉ.
Bất cứ một lời nói cử chỉ hay hành động nào của con người từ đơn giản
đến phức tạp nhất cũng đều có mặt tâm lý cả.
Theo sách tâm lý
dùng trong trường Sư Phạm đã khẳng định : “Tâm lý là đời sống tinh
thần của con người”..Các nhà tâm lý học luôn luôn có ý định tìm hiểu
cái “đời sống tinh thần” ấy qua các công trình nghiên cứu và trắc
đạt. “Với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, các ngành Tâm lý học
tin tưởng vào các kết quả thực nghiệm về tâm lý con người nhằm quan
tâm mọi vấn đề trong cuộc sống muôn màu muôn vẻ của thế gian.
Tâm lý học Phật
Giáo có một sự liên hệ chặt chẽ với tâm lý học phổ thông qua sự phân
tích các vấn đề tâm thức vô cùng tinh tế. Nhưng niềm ưu tư của Phật
Giáo là chữa bệnh hơn là phân tích. Điểm trọng yếu là kết quả thiết
thực đối với con người chứ không phải chỉ suy cứu suông có tính cách
triết học. Tâm lý học Phật Giáo được xây dựng trên chân lý vĩnh hằng
của Dukkha, một trạng thái bất toại nguyện của chúng sanh hữu tình mà
Đức Phật đã tuyên bố:
“Chỉ có một điều,
Như Lai dạy, đau khổ và chấm dứt đau khổ phải đạt đến “Như vậy, Tâm lý
học Phật Giáo cũng không ngoài mục đích diệt khổ cho con người. Đức
Phật đặt nặng sự chú ý vào tâm và những hiện tượng tâm linh là vì đời
sống nội tâm có một vai trò quyết định làm phát khởi hành động của con
người. An lạc hay đau khổ đều do cái tâm mà thôi. Tâm lý học Phật
Giáo hướng dẫn ta vào đường lối phân biệt và khảo sát nhằm khuyến
khích mỗi người tự phát triển năng lực và phẩm chất nội tâm.
Tìm hiểu Tâm lý học
phổ thông và Tâm lý học Phật Giáo là hấp dẫn và hữu ích. Dù người
viết chưa nghiên cứu một cách tường tận các vấn đề tâm thức cũng như
chưa có sự chứng đạt tâm linh nào để có thể thấy sâu vào bên trong
những sinh hoạt nội tâm bằng trí tuệ minh sát, nhưng với tinh thần của
một sinh viên tập làm một đề tài khoa học người viết quyết định chọn
vấn đề Tâm lý học trong khảo luận tốt nghiệp này.
Bài viết sẽ giới
thiệu vài nét về Tâm lý học Phật Giáo để thấy rõ hơn rằng Tâm lý học
Phật Giáo có liên hệ với tâm lý học phổ thông, nhưng có những điểm
khác biệt căn bản về nguyên lý của sự tư duy, quan niệm về cấp độ nhận
thức; Người viết sẽ trình bày về các yếu tố cấu hợp thành phần tâm
linh và so sánh với Tâm lý học phổ thông do tầm quan trọng của chúng
ta đối với cơ chế hoạt động tâm lý con người. Sau hết xin được khẳng
định: Sự an lạc nội tâm và hướng dẫn được nội tâm chỉ có thể đạt được
qua công trình tự quán chiếu dựa trên đức hạnh trong sạch và Thiền
tập.
Hoàn thành luận văn
tốt nghiệp này, con xin thành kính ghi ân:
Thượng Toạ Thích Chơn Thiện. Tiến sĩ Phật học.
Giáo Sư Trần Tuấn Lộ Tiến sĩ Tâm lý học
Đã khích lệ và tận
tình hướng dẫn con trong quá trình thực hiện đề tài.
Trân trọng ghi ân
Giáo sư Minh Chi và các tác giả của những tác phẩm đã cung cấp tư liệu
cho luận văn tốt nghiệp.
NS Thích Nữ Hương
Nhũ
CHÙA DUYÊN GIÁC
