CUỘC VẬN ĐỘNG
CỦA PHẬT GIÁO
VIỆT NAM
CHỐNG CHÍNH THỂ ĐỘC TÀI GIA ĐÌNH TRỊ NGÔ ĐÌNH DIỆM, 1963
Dưới đây là
những tài liệu lịch sử cuộc “vận động đòi Bình đẳng và Tự do Tôn giáo” do
Phật giáo Việt Nam phát động: chống chính quyền nhà Ngô ra lệnh “cấm treo cờ
Phật giáo” trong mùa đại lễ Phật đản PL năm 2507, ngày trăng tròn rằm tháng tư
năm Quí Mão (8-5-1963).
Cuộc vận động
kéo dài 6 tháng, từ 8-5-1963 đến ngày 1 tháng 11 năm 1963, thì Hội đồng Quân
nhân Cách Mạng làm cuộc đảo chính, lật đổ chính thể độc tài gia đình trị nhà
Ngô; giải phóng cho toàn dân sau 9 năm phải (nép mình) sống quằn quại khổ đau
dưới một chế độ hà chính, lạc hậu, lỗi thời. Đạo Dụ số 10 có tính cách kỳ thị
tôn giáo, bất công vốn là sản phẩm dân cáo chung.
Bấy giờ xin mời
bạn cùng chúng tôi tìm hiểu Những diễn biến của cuộc vận động do Phật giáo Việt
Nam chủ động, được ghi lại từ những tài liệu chính xác của văn phòng Ủy ban Liên
phái Bảo vệ Phật giáo:
Những diễn
biến của cuộc vận động
Các Văn bản
chính
Dư luận quốc
tế và báo chí
Vào mùa Phật
đản PL năm 2507 nhằm ngày trăng tròn rằm tháng 4 năm Quí Mão (8-5-1963); trước đó
hai ngày, tổng thống Ngô Đình Diệm ra thông điện số 9195, ngày 6 tháng 5 dương
lịch 1963, “cấm treo cờ Phật giáo”. Thì chiều ngày 14 tháng 4 âl (7-5-1963), lực
lượng cảnh sát thành phố Huế, theo lệnh khẩn từ Sài gòn điện ra, đã tỏa đi các
chùa các tư gia Phật tử có treo cờ Phật giáo, bắt phải hạ xuống… trong lúc đồng
bào Phật tử cả nước đang hân hoan sửa soạn dựng cổng chào, chăng đèn, kết hoa để
cúng dường ngày Đức Phật Đản Sinh.
Lệnh cấm treo
cờ của chính phủ rõ ràng có tính cách miệt thị, một sự xúc phạm trắng trợn đối
với một tôn giáo lớn của dân tộc đã có chiều sâu và bề dày hai nghìn năm lịch
sử, mà đại đa số người Việt, nếu không muốn nói là 80% dân số toàn quốc đều có
mang trong người họ dòng máu truyền thống tín ngưỡng Đạo Phật từ nhiều đời nay.
Lệnh cấm treo cờ, tuy có một số ít người (vì nhát gan) phải tuân theo, nhưng đại
đa số cương quyết bất phục tòng.
Qua sáng ngày
hôm sau, tức ngày rằm tháng tư âl (8-5-1963), khoảng 6 giờ 30, một cuộc rước
Phật vĩ đại của hàng trăm ngàn người diễn hành từ chùa Diệu Đế đi qua các ngả
đường cố đô Huế kéo về chùa Từ Đàm, với các biểu ngữ mang những dòng chữ:
KÍNH MỪNG
PHẬT ĐẢN
CỜ PHẬT
GIÁO QUỐC TẾ KHÔNG THỂ BỊ TRIỆT HẠ
PHẬT GIÁO
ĐỒ NHẤT TRÍ BẢO VỆ CHÍNH PHÁP DÙ PHẢI HY SINH
YÊU CẦU
CHÍNH PHỦ THI HÀNH CHÍNH SÁCH TÔN GIÁO BÌNH ĐẲNG
CHÚNG TÔI
KHÔNG TỪ CHỐI MỘT HY SINH NÀO
PHẢN ĐỐI
CHÍNH SÁCH BẤT CÔNG GIAN ÁC
ĐÃ ĐẾN
LÚC CHÚNG TÔI BẮT BUỘC TRANH ĐẤU CHO CHỦ TRƯƠNG TÔN GIÁO BÌNH ĐẲNG.
Tại chùa Từ
Đàm, trụ sở của Hội Phật giáo Trung phần – Thừa Thiên, một lễ đài nguy
nga, được dựng lên trước sân chùa. Chư vị tăng, ni và quần chúng tụ tập trước Lễ
đài để đón mừng đoàn người rước Phật. Cả rừng người im lặng. Cuộc lễ chính thức
được cử hành, dưới sự chủ lễ của nhị vị tôn đức: Hòa thượng Tịnh Khiết, hòa
thượng Giác Nhiên, cùng chư vị thượng tọa, đại đức tăng, ni đồng bào Phật tử các
giới… Những tiếng tụng kinh vút cao xen với tiếng chuông trống bát nhã và bầu
trời trong sáng tạo cho buổi lễ thêm bội phần trang nghiêm long trọng.
Nhưng… buổi tối
hôm đó, đoàn người hiền lành từ các nơi lũ lượt kéo tới đài phát thanh, yêu cầu
đài này cho truyền thanh cuộn band của Tổng Trị Sự TỔNG HỘI PHẬT GIÁO VIỆT NAM –theo
lệ hàng năm đều có buổi truyền thanh – nhân đại lễ Phật Đản và cũng là ngày
kỷ niệm 13 năm thành lập Tổng hội Phật giáo Việt Nam. Nhưng (năm nay) đài
này không những không cho phát thanh (cuộn band đã ghi âm) và… khoảng 21 giờ
cùng ngày, chính quyền sở tại do thiếu tá ĐẶNG SĨ, phó tỉnh trưởng tỉnh Thừa
Thiên, chỉ huy một lực lượng quân đội cảnh sát, mở cuộc đàn áp dã man làm tám
(8) người chết, trong đó có các em đoàn viên Gia Đình Phật Tử và nhiều người bị
cảnh sát quân đội đánh đập mang trọng thương… những tiếng la khóc, chửi rủa lũ
quỉ mang lốt người – bởi “chúng” đã đánh mất hết nhân tính?!… Chỉ trong khoảnh
khắc (mà) một thảm cảnh hỗn loạn đã diễn ra trước mắt hàng vạn người, kể cả
những người ngoại quốc từng theo dõi sự vụ.
Bàng hoàng xúc
động trước cảnh thảm sát tàn bạo, phi nhân, một nho sĩ đất thần kinh ngậm ngùi
viết trong bài văn tế “Anh linh các Phật tử đã bỏ mình vì chính pháp”.
“…Nào xe tăng,
nào thiết giáp, nào xe cứu hỏa chạy tuôn tràn cán nát sinh linh;
Nào súng
trường, nào lựu đạn, nào nước vòi rồng bắn tung bừa đoàn người đạo hạnh.
“Bao thể phách
chia lìa trăm mãnh vỡ, đầu bay mất, cánh tay rơi, lá cờ Phật vẫn cầm, một
lòng son sắt…;
Những anh hồn
hội tụ một vầng sao, ngực vỡ toang, thân ngã gục, lòng hướng về Đức Phật, lấy
máu đền ơn!”
Ngày 9 tháng
5-1963, tòa hành chính tỉnh Thừa Thiên ra thông cáo số 3168. Nguyên văn:
THÔNG CÁO CỦA TÒA HÀNH CHÁNH TỈNH THỪA THIÊN
“Theo chương
trình lễ Phật Đản tại Huế, tối ngày 8-5-63 lúc 20 giờ có một cuộc múa bông tại
chùa Từ Đàm, nên đồng bào đến đợi xem rất đông. Nhưng đến phút chót, không có
cuộc múa bông như đã định và một số phỏng chừng 3.000 người đã từ chùa Từ Đàm
kéo đến Đài Phát thanh Huế yêu cầu Đài cho phát thanh ngay một phóng sự truyền
thanh về buổi lễ Phật đản cử hành hồi sáng. Lời yêu cầu đột ngột này lẽ cố nhiên
không được thỏa mãn vì ra ngoài chương trình phát thanh do Ban Tổ chức Lễ Phật
Đản đã ấn định.
“Trong lúc Đại
diện Chính quyền và vị Thượng Tọa Hội trưởng Hội Phật Giáo Trung Phần đang thảo
luận để tìm cách thỏa mãn lời yêu cầu của tín đồ Phật Giáo thì đối phương đã len
lỏi trong đám đông xâm nhập Đài Phát Thanh, đập phá các cửa, ném đá và chất nổ
vào Đài Phát thanh làm sập trần, vỡ nhiều cửa kính gây thiệt mạng cho 7 đồng bào
và gây thương tích cho 1 đồng bào với 5 binh sĩ có nhiệm vụ giữ trật tự tại Đài
Phát Thanh.
“Trước hành
động dã man của đối phương, cơ quan công lực buộc lòng phải dùng lựu đạn cay mắt
và vòi phun nước để giải tán kịp thời, ngõ hầu bảo vệ sinh mạng của đồng bào.
Sau đó đồng bào đã lần lượt giải tán và trật tự đã được tái lập vào lúc 24 giờ.
“Tòa Hành chánh
tỉnh Thừa Thiên rất đau đớn trước sự việc đáng tiếc trên và xin ân cần kêu gọi
đồng bào hãy bình tĩnh sáng suốt, vạch mặt chỉ tên bọn Việt Cộng phá hoại và
triệt để tuân theo kỷ luật quốc gia nhất là trong giai đoạn khẩn trương hiện
tại.
“Để bảo vệ sinh
mạng cũng như quyền lợi của đồng bào, Tòa Hành chánh tỉnh Thừa Thiên nghiêm cấm
mọi cuộc tụ họp, bắt đầu từ o giờ sáng ngày 09-5-63 cho đến khi có lệnh mới.
Huế, ngày 9
tháng 5 năm 1963
Tỉnh trưởng
tỉnh Thừa thiên, Thị trưởng thành phố Huế
Ký
NGUYỄN VĂN ĐẲNG
Chiều ngày 9
tháng 5-1963, văn phòng Tổng Trị Sự GIÁO HỘI TĂNG GIÀ VIỆT NAM nhận được một văn
bản 5 trang chữ đánh máy trên loại giấy pelure mỏng và một cuộn band ghi âm việc
xảy ra tại đài phát thanh Huế đêm 8-5-63, do Phật giáo Trung phần nhờ một sĩ
quan không quân chuyển tới
Tổng trị sự
giáo hội trung ương liền triệu tập cuộc họp khẩn vào lúc 19 giờ cùng ngày
(9-5), đã quyết định 3 việc:
1. Gửi kháng
thư cho tổng thống Ngô Đình Diệm phản đối việc cấm treo cờ Phật giáo và việc
chính quyền mở cuộc đàn áp Phật giáo đêm 8-5-1963.
2. Giáo hội ấn
định “tuần nhị thất” ngày 21-5-1963 sẽ tổ chức lễ cầu siêu cho 8 Phật tử đã hy
sinh vì đạo trong một cuộc biểu tình tại đài phát thanh Huế.
3. Đồng thời
quyết định: sau buổi lễ cầu siêu là cuộc rước bài vị cá canh linh tử vì đạo của
chư tăng, ni giáo hội từ chùa Ấn Quang tới chùa Xá Lợi
Và, ngày
10-5-1963, một cuộc Meeting lớn cửa chư vị tăng, ni và toàn thể đồng bào Phật tử
Thừa Thiên (Huế) diễn ra tại chùa Từ Đàm. Bản Tuyên Ngôn mở đầu cuộc vận động
đòi quyền “BÌNH ĐẲNG và TỰ DO TÔN GIÁO” của năm cấp Trị sự Phật giáo Toàn Quốc –
Trung phần và Thừa Thiên được công bố.
(Nguyên văn bản
Tuyên Ngôn):
“Đã từ nhiều
ngàn năm tăng và tín đồ Phật giáo trên thế giới cũng như trong nước vẫn trung
thành với tôn chỉ: Từ bi, Vị Tha và Như Thật của Đức từ phụ Thích Ca Mâu Ni.
Phật giáo đến
đâu đều đem lại một không khí an lành ở đó. Điều ấy lịch sử đã chứng minh.
Và, đã từ nhiều
năm nay Phật giáo đồ bị khủng bố, đàn áp khắp nơi, chúng tôi vẫn nhẫn nhục,
đương nhiên không phải hèn yếu mà vì ý thức những nỗi đau khổ, tang tóc của hoàn
cảnh dân tộc hiện tại. Nhưng đau đớn thay, một số người đã lợi dụng quyền hành
gây ra không biết bao nhiêu tang tóc đối với tăng và tín đồ Phật giáo khắp trong
nước, đối xử một cách bất công với một Tôn giáo có hàng nghìn năm lịch sử của
dân tộc. Từ hành động này đến hành động khác, thậm chí đã chà đạp lên quyền lợi
thiêng liêng nhất của Phật giáo đồ: Cờ Phật giáo quốc tế bị triệt hạ. Quyết định
này đã trái hiến pháp và ngang nhiên vi phạm quyền tự do tín ngưỡng. Trước những
hành động bất công đó, bắt buộc tăng và tín đồ khắp trong nước chúng tôi phải
đứng dậy tranh đấu cho lý tưởng của mình.
Sự kiện xảy ra
3 ngày nay chính phản ánh tinh thần đó. Máu đã chảy, nhân mạng đã bị hy sinh,
một lần nữa, chúng tôi cương quyết đề đạt những nguyện vọng dưới đây lên chính
phủ, yêu cầu thực thi 5 điểm:
YÊU CẦU
CHÍNH PHỦ VIỆT NAM CỘNG HÒA THU HỒI VĨNH VIỄN CÔNG ĐIỆN TRIỆT GIÁO KỲ CỦA PHẬT
GIÁO.
YÊU CẦU PHẬT
GIÁO PHẢI ĐƯỢC HƯỞNG MỘT CHẾ ĐỘ ĐẶC BIỆT NHƯ CÁC HỘI TRUYỀN GIÁO THIÊN CHÚA ĐÃ
ĐƯỢC GHI TRONG ĐẠO DỤ SỐ 10.
YÊU CẦU
CHÍNH PHỦ CHẤM DỨT TÌNH TRẠNG BẮT BỚ, KHŨNG BỐ TÍN ĐỒ PHẬT GIÁO.
YÊU CẦU CHO
TĂNG, TÍN ĐỒ PHẬT GIÁO ĐƯỢC TỰ DO TRUYỀN ĐẠO VÀ HÀNH ĐẠO.
YÊU CẦU
CHÍNH PHỦ ĐỀN BỒI MỘT CÁCH XỨNG ĐÁNG CHO NHỮNG KẺ BỊ CHẾT OAN VÔ TỘI VÀ KẺ CHỦ
MƯU GIẾT HẠI PHẢI ĐỀN BỒI ĐÚNG MỨC.
Những điều trên
đây là những nguyện vọng tối thiểu và thiết tha nhất của toàn thể tăng và tín đồ
Phật giáo trong cả nước. Chúng tôi sẵn sàng hy sinh cho đến khi nào những nguyện
vọng hợp lý được thực hiện.
Làm tại Huế,
Phật lịch 2.507, ngày 10-5dl-1963.
Hội Chủ Tổng
Hội Phật Giáo Việt Nam
Hòa thượng TỊNH
KHIẾT (ký tên)
Hội Trưởng Tổng
trị Sự
Thượng tọa T.
TRÍ QUANG (ký tên)
Hội trưởng ban
Trị sự, Tỉnh hội Phật giáo Thừa Thiên
Thượng tọa T.
THIỆN SIÊU (ký tên)
Trị Sự trưởng
Tổng trị sự Giáo hội Tăng già trung Phần
Thượng tọa T.
MẬT NGUYỆN (ký tên)
Trị sự trưởng
ban Trị sự giáo hội Tăng già Thừa Thiên
Thượng tọa T.
MẬT HIỂN (ký tên)
CHÙA DUYÊN GIÁC
